متاورس چیست؟

«متاورس» از ترکیب دو کلمه «Meta» به معنی «فرا» و «Universe» به معنی «جهان» تشکیل شده است که روی هم معنی «فراتر از جهان» می‌دهد.

متاورس (فرا جهان) به انگلیسی : Metaverse فرضیه‌ای از نسل بعدی اینترنت است که از محیط‌های مجازی سه بعدی آنلاین غیرمتمرکز و پایدار تشکیل می‌شود. این دنیای مجازی از طریق هدست‌های واقعیت مجازی، عینک‌های واقعیت افزوده، گوشی‌های هوشمند، رایانه‌های شخصی و کنسول‌های بازی قابل دسترسی خواهد بود. دنیای متاورسی فضای مجازی کنونی، دو بعدی است. چیزی که در متاورس به‌عنوان نسل بعدی اینترنت به سه بعدی تغییر پیدا می‌کند. اما تنها این نیست؛

در دنیای واقعی ما از حواس پنچ‌گانه خود برای زندگی استفاده می‌کنیم. در فضای مجازی تنها دو حس بینایی و شنوایی درگیر هستند. متاورس اما در حال حرکت به سمتی است که به جرات می‌توان گفت در آینده‌‎ای نه چندان دور، حس لامسه را نیز می‌تواند به فضای مجازی اضافه کند. با توسعه علم، حواس بویایی و چشایی نیز می‌توانند به این فضا اضافه شوند. در متاورس شما با استفاده از آواتار (نماد فضای مجازی یک فرد) وارد یک دنیای مجازی می‌شوید که در آن قادر به انجام بسیاری از کارها هستید. با این حال باید یادآور شد که در حال حاضر متاورس بیشتر شبیه به یک بازی است، اما در آینده قرار بر این است بسیاری از افراد امور کاری خود را در آنجا پیگیری کنند. به‌عنوان مثال، کارمندان یک شرکت با استفاده از هدست‌های واقعیت مجازی، وارد محل کار خود شده و وظایف محوله را انجام می‌دهند. شرکت بوئینگ در نظر دارد با استفاده از متاورس، مهندسان و طراحان مختلف را در سرتاسر جهان در کارخانه خود در این فضا گردهم آورد تا در کنار هم به ساخت هواپیما بپردازند! پلتفرم‌های گوناگون برای ورود به متاورس باید وارد یک پلتفرم شوید. همه چیز ساده خواهد بود، کافی است آدرس یکی از این پلتفرم‌ها را در مرورگر وب خود وارد کنید و قدم به دنیای آنها بگذارید. بنابراین، شکل‌گیری دنیاهای متفاوت یکی از خواص متاورس محسوب می‌شود.

طبیعتا پلتفرم‌های بزرگ‌تر و معروف‌تر می‌توانند بهتر باشند و انجام امور مختلف و حتی درآمدزایی در آنها نیز آسان‌تر باشد. معنی بخشیدن به ارزهای دیجیتال در فضای متاورس پول‌های واقعی بی‌معنی هستند و ارزهای دیجیتال نقش اصلی را بازی می‌کنند. خرید و فروش‌ها با رمزارزهای مخصوص متاورس شکل می‌گیرد که بدین ترتیب می‎توان گفت، این ارزها کم‌کم معنی اصلی خود را پیدا کرده‌اند.

ویژگی‌های اساسی متاورس چیست ؟

متاورس سه ویژگی اساسی و کلیدی دارد و این ویژگی‌ها، تفاوت اساسی دنیای متاورس با فضای مجازی موجود را نمایش می‌دهند. «حضور»، «تعامل» و «استانداردسازی» سه ویژگی اساسی متاورس هستند که در ادامه به بررسی مفهوم هر یک از این ویژگی‌ها می‌پردازیم.

الف) ویژگی «حضور» در متاورس چیست ؟

«حضور» (Presence) در فضای متاورس به این معنی است که وقتی افراد در این فضا قرار می‌گیرند باید تا حد امکان، احساس واقعی بودن و لمس کردن فضا را در آن داشته باشند. در دنیای مجازی، بخشی از این حس با تماس صوتی و تصویری ایجاد می‌شود. طبیعی است که تماس تصویری احساس بهتری نسبت به تماس صوتی و چت‌کردن به آدم‌ها ارائه می‌کند اما، تصویر دو بعدی ایجاد شده در تماس تصویری بدون این‌که محیط اطراف تبدیل دو طرف تماس یکی باشد، در انتقال حس واقعی حضور همچنان ناموفق است. در متاورس به دنبال افزایش احساس حضور با استفاده از دستگاه‌ها و تکنولوژی‌های جدید هستند. نمونه‌ای از این نوع حضور را می‌توان با استفاده از عینک‌های سه بعدی و چند بعدی تجربه کرد. با استفاده از این عینک‌ها و نمایشگرها، کاربران قادر هستند دنیای موجود در اطراف مخاطبان خود را به صورت سه بعدی لمس کنند. علاوه بر این، با داشتن سنسورهایی در سر، دست و پا، امکان شبیه‌سازی حرکت و لمس نیز در این فضا به وجود می‌آید.

ب) ویژگی «تعامل» در متاورس چیست ؟

دومین ویژگی اساسی متاورس که باعث تفاوت فاحش آن با دنیای مجازی فعلی می‌شود، ویژگی «تعامل» (interoperability) است.

ویژگی تعامل به این معنی است که دنیاهای مختلف ساخته شده در فضای متاورس باید قابلیت تعامل با یکدیگر را داشته باشند. این به این معنی است که شما اگر در یک بازی متاورسی یک ماشین دارید می‌توانید از آن در یک دنیای متاورس دیگر برای مسافرت استفاده کنید. با این ویژگی شما قادر خواهید بود در تمامی فضاهای موجود دارایی‌های مجازی خود را به همراه داشته باشید و در صورت نیاز آن‌ها را بفروشید یا معامله کنید،

در فضای مجازی کنونی این ویژگی وجود ندارد. شخصیتی که شما به عنوان مثال در اینستاگرام دارید و محتوایی که در آن به عنوان دارایی برای خود ثبت کرده‌اید، هیچ ارتباطی با محتوا و پروفایل شما در لینکدین ندارد. علاوه بر این، بسیاری از تعاملات خرید وفروش بدون کمک گرفتن از ابزارهای متمرکز مثل سیستم بانکی قابل انجام نیست. البته توجه داشته باشید که تعامل‌پذیری بی‌مرز ممکن است مشکلاتی برای کاربران ایجاد کند و علاوه بر آن خیلی از شرکت‌هایی که بر روی متاورس کار می‌کنند منفعت زیادی از تعامل به دست نمی‌آورند. بنابراین، تعامل در این فضا نیز به احتمال زیاد بی‌مرز نخواهد بود.

ج) ***ویژگی استانداردسازی در متاورس چیست ؟ ***

ویژگی «استانداردسازی» (Standardization) در واقع تلاش عملی برای تعیین استانداردهای ساخت تجهیزات و برنامه‌ها است تا متاورس‌های مختلف بتوانند از ویژگی‌های مشترکی پشتیبانی کنند و از این طریق، امکان تعامل بین پلتفرم‌های مختلف به وجود بیاید. بدون تعیین استاندارد مشخص برای این کار تلاش شرکت‌های مختلف در این حوزه بی‌معنی خواهد بود. طبیعی است که استانداردسازی لزوما به معنی ارائه آزادی کامل در تعامل با پلتفرم‌های مختلف نیست.

در واقع تلاش عملی برای تعیین استانداردهای ساخت تجهیزات و برنامه‌ها است فرض کنید ابزارهای سه بعدی ساخته شده توسط شرکت فیسبوک، قابلیت استفاده در پلتفرم‌های دیگر برنامه‌ها را نداشته باشد. در این صورت، کاربران مجبورند برای استفاده از هر پلتفرمی ابزارهای مخصوص آن را خریداری نمایند.

این مساله هم هزینه زیادی را به کاربران تحمیل می‌کند و هم احتمال گسترش فضای متاورس را کاهش می‌دهد. بنابراین، اسانداردسازی فعالیت‌ها در متاورس یکی از بخش‌های حیاتی آن است. این استانداردسازی توسط شرکت‌ها و افراد فعال در حوزه متاورس تدوین می‌شود. یکی از مسائلی که به تحقق این ویژگی کمک می‌کند استفاده از بلاک چین‌ها است چرا که بسیاری از بلاک چین‌های نسل سوم می‌توانند با یکدیگر تعامل داشته باشند.

تفاوت‌ واقعیت افزوده و واقعیت مجازی چیست؟

به طور کلی تکنولوژی‌های واقعیت افزوده و واقعیت مجازی در راستای هم هستند و هدف آن‌ها ایجاد محیطی مجازی با تلفیق اطلاعات واقعی است تا افراد بتوانند با استفاده از آن‌ها حس واقعی بودن در کنار دیگران را بدون این‌که در کنار آن‌ها باشند تجربه کنند. تفاوت‌های این دو تکنولوژی را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد. واقعیت افزوده از اطلاعات دنیای واقعی استفاده می‌کند اما واقعیت مجازی کاملا مجازی است. کاربران در فضای واقعیت مجازی توسط سیستم‌ها کنترل می شوند اما کاربران واقعیت افزوده، کنترل حضور خود در فضای واقعی و مجازی را بر عهده دارند و عملا این دو نوع حضور به هم وابسته است. واقعیت مجازی به یک هدست نیاز دارد در حالی که واقعیت افزوده با گوشی هوشمند نیز قابل دسترسی است. واقعیت افزوده هم دنیای واقعی و هم مجازی را بهبود می‌بخشد در حالی که واقعیت مجازی تنها به دنبال تقویت واقعیت خیالی است.

هوش مصنوعی در متاورس چیست ؟

«هوش مصنوعی» (Artificial Intelligence) به علومی گفته می‌شود که به دنبال هوشمندسازی فعالیت ماشین‌ها با استفاده از مدل هوش طبیعی موجود در انسان‌ها و حیوانات هستند. تکنولوژی هوش مصنوعی به ماشین‌ها و ابزارهای مختلف این قابلیت را می‌دهد که با درک شرایط محیطی، اقدامات متناسب با آن را انجام دهند. هوش مصنوعی در کنار تکنولوژی‌هایی مانند اینترنت اشیا، بلاک چین و واقعیت افزوده، می‌تواند نقش مهمی در پیشرفت متاورس ایفا کند.

نقش اصلی بلاک چین در متاورس

اولین دلیل اهمیت بلاک چین در دنیای متاورس، ایجاد بستری امن برای ارتباط افراد است بدون این‌که سازمان خصوصی یا دولتی نقشی در تامین امنیت اطلاعات داشته باشد. این مساله از آن جهت اهمیت دارد که اطلاعات خصوصی شما دیگر در دسترس سازمان‌ها نیست تا آن‌ها بتوانند حریم خصوصی شما را به کل نادیده بگیرند. از طرفی، با غیرمتمرکز شدن فعالیت در این فضا، دولت‌ها نیز قادر به محدود کردن افراد مختلف نیستند و همه افراد با پایبندی به اصول بلاک چین می‌توانند از آن استفاده کنند. علاوه بر این، بلاک چین نقش مهمی در پیاده‌سازی سیستم اقتصادی برای متاورس دارد. بدون حضور بلاک چین اقتصاد متاورس در نهایت توسط یک شخص یا سازمان کنترل خواهد شد. هم‌چنین، شناسایی کالا‌ها و اقلام مورد استفاده در دنیای متاورس و معامله آن‌ها همانند دنیای واقعی دشوار خواهد بود. ظهور فناوری بلاک چین مبتنی بر «توکن‌های غیر قابل معاوضه» (NFT) منجر به پیشرفت و رشد سریع‌تر متاورس شد. بلاک چین و اینترنت نسل سوم در کنار هم، راه را برای رسیدن به دنیای متاورس هموارتر کرده‌اند. در متاورس افراد ظاهر خود را اسکن کرده و با آواتارهای سه بعدی خود وارد دنیای مجازی می‌شوند. بنابراین، شخصیت‌های موجود در متاورس فقط شخصیت‌های بازی نیستند و به عنوان افرادی از یک گروه در جامعه که شخصیت‌های منحصر به فرد دارند شناخته می‌شوند. علاوه بر آواتار، اشخاص در متاورس قادرند اشیایی خلق کنند که منحصر به فرد باشد. برای اثبات منحصر به فرد بودن تمام این ابزارها و اشخاص فناوری NFT می‌تواند کمک‌کننده باشد. دنیای متاورس دنیای سه بعدی است که برای ذخیره اطلاعات آن نیاز به ظرفیت بالای سرورهای ذخیره‌سازی است. با این حال، کنترل این اطلاعات از طریق یک سرور مرکزی می‌تواند هزینه زیادی داشته باشد. در چنین شرایطی، می‌توان با استفاده از سیستم توزیع شده و غیرمتمرکز بلاک چین، از فضای ذخیره‌سازی و پردازشی کل افراد در دنیا استفاده کرد تا هم امنیت اطلاعات حفظ شود و هم هزینه‌های اضافی برای سیستم ایجاد نشود. این ویژگی از انحصار متاورس توسط شرکت‌های بزرگ نیز جلوگیری می‌کند.

کاربردهای متاورس چیست ؟

کاربرد متاورس در صنعت بازی:

تجارت در متاورس در برخی از فعالیت‌های تجاری، مشتری برای این‌که بتواند خرید خود را انجام دهد، حتما باید محصول را ببیند و لمس کند. این مساله در مورد خرید لباس و کفش به وضوح مشخص است. علاوه بر این، در بسیاری از کارها نیز متخصص امر باید برای نظر دادن در مورد کار، از محل یا دستگاه بازدید کند. به عنوان مثال، یک طراح داخلی برای این‌که در مورد چیدمان خانه نظر بدهد، باید حتما آن را مشاهده کند. حال اگر فاصله بین مشتری و عرضه کننده خدمات زیاد باشد، عملا تجارت به بن‌بست می‌رسد. در هر کدام از این حالت‌ها، متاورس می‌تواند با فراهم آوردن بستر مشاهده، لمس، بررسی و تست کالاها، خدمات مورد نیاز را بدون حضور فیزیکی مشتری یا متخصص ارائه کند. این مساله، هم هزینه‌های حمل و نقل را کاهش می‌دهد و هم منجر به رشد تجارت آنلاین در بسیاری از حوزه‌ها می‌شود. برگزاری جلسات همکاری در متاورس ابزارهایی مانند «دیسکورد» (Discord)، «زوم» (Zoom) و .... برای همکاری بین اعضا و برگزاری جلسات استفاده می‌شوند. این ابزارها اگر چه بسیاری از مشکلات موجود در همکاری از راه دور را حل کرده‌اند اما، متاورس این همکاری را واقعی‌تر می‌کند. در حال حاضر، برخی از پلتفرم‌های متاورس این قابلیت را به شرکت‌ها ارائه می‌دهند که می‌توان با هدست‌های مخصوص یا بدون آن، وارد فضای متاورس شرکت شد و همکاری نزدیک و واقعی را تجربه کرد.

شبکه‌های اجتماعی متاورس

به عنوان مثال در این سیستم‌ها شما قادر خواهید بود همراه دوستان خود با استفاده از ابزارهای مخصوص و با آواتارهای خود به محل برگزاری کنسرت یا سینما بروید و در آن‌جا با یکدیگر فیلم تماشا کنید و پس از آن در یک کافه جمع‌ شوید و صحبت کنید. پشرفت‌ها می‌تواند به قدری ادامه یابد که شما بتوانید در همان کافه قهوه سفارش داده و میل کنید.

تاثیر متاورس در صنعت آموزش

اگرچه در طول همه‌گیری کرونا آموزش از طریق بسترهای مجازی مختلف مثل «Zoom» و «Google Classroom» جایگزین شد اما این ابزارها همچنان در حیطه آموزش محدود هستند. در آینده این فناوری‌ها تغییر خواهند کرد چرا که متاورس، آموزش را تبدیل به امری عمومی و فراگیر می‌کند. متاورس مربیان و معلمان را قادر می‌سازد تا از هر کجای دنیا کلاس‌های خود را برگزار کنند. در این فضا، ابزارهای لازم برای خلاقیت معلمان گنجانده می‌شود تا با استفاده از آن‌ها، تجربه یادگیری و آموزش جالب‌تر و سرگرم‌کننده‌تر باشد.

صنعت خودرو و متاورس

آموزش رانندگی نیز یکی دیگر از کاربردهای متاورس مرتبط با خودرو است که افراد با استفاده از آن‌ها می‌توانند رانندگی را به طور واقعی یاد بگیرند. کاربردهای این بخش در سایر حوزه‌‌های حمل و نقل مثل قطار و هواپیمال نیز صادق است.و همچنین برای خرید خودرو کاربرد دارد.

ورزش در متاورس

برای شرکت در مسابقات، ورزش و همچنین متاورس برای تماشاگران بازی‌های ورزشی نیز می‌تواند بسیار مفید باشد.

کاربرد متاورس در مشاوری املاک

یکی از راه‌های مشاهده کامل شرایط خانه‌ها برای خرید یا اجاره، استفاده از متاورس است. با استفاده از سیستم‌های متاورسی کاربران قادر خواهند بود خانه‌های مورد نظر خود را از طریق سیستم به صورت آنلاین و سه‌بعدی مشاهده کنند، در آن‌ها قدم بزنند و در صورت تایید، آن‌ها را خریداری کنند. اگرچه خرید از طریق متاورس فعلا در چشم‌انداز نزدیک دیده نمی‌شود اما، بازبینی و بررسی اطلاعات مربوط به املاک به راحتی قابل انجام است.

صنعت عمران و متاورس

متاورس در صنعت عمران می‌تواند نقش مهمی بر عهده داشته باشد. یکی از کاربردهای متاورس در صنعت عمران می‌تواند ایجاد فضایی برای شبیه‌سازی و مدل‌سازی ساخت ساختمان باشد. این فضا می‌تواند برای طراح‌ها بسیار کاربردی باشد. کاربرد دیگر متاورس در این صنعت، متعلق به خریداران است. در متاورس افراد می‌توانند خانه های مختلف را در فضای مجازی با حس واقعی ببینند و پس از آن تصمیم به خرید یا فروش محصولات کنند.

و متاورس همچنين در صنعت گردشگری، پخش موسیقی زنده در متاورس و غيره كاربرد دارد.

واقعیت مجازی افزوده

نورپردازی پویا

زلزله نگار

رباتها